صفحه تخصصی ساز سنتور

به اولین و بزرگترین مرکز آموزش موسیقی خوش آمدید.

آموزش تصویری سنتور

شناخت سنتور


سنتور یکی از سازهای زِهی مضرابی است و از یک جعبه تشدید صدا به شکل ذوزنقه که بلندترین ضلع موازی آن نزدیک به نوازنده قرار می گیرد و دو ضلع با طول برابر که دو ضلع موازی را به شکل مورب قطع می‌کنند تشکیل شده است .ارتفاع جعبه سنتور در حدود 8 تا 10 سانتی‌متر است و بلندترین ضلع 90 سانتی‌متر و کوچک‌ترین ضلع سنتور 35 سانتی‌متر و اضلاع مورب کناری 38 سانتی‌متر می‌باشند. روی سطح سنتور دو حفره به شکل گُل وجود دارد که در ادامه مطالب باشکل توضیح داده شده است . که علاوه بر زیبایی ظاهری ساز، در نرمی، لطافت صدای سنتور نیز نقش مهمی دارد. محدوده صدادهی سنتور کمی بیش از 4 اکتاو است و از این نظر سنتور، یکی از گسترده‌ترین سازهای ایرانی است. تمام سطوح جعبه سنتور از جنس چوب بخصوص چوب گردو و سرو است.

آموزش سنتور

معرفی شکل ظاهری و اجزای تشکیل دهنده  سنتور توسط استاد فرامرز پایور

جعبه رِزُنانس: یکی از اجزای سنتور، جعبه رزنانس است. این جعبه شامل صفحه و کفه و کلاف می باشد که با چسب به هم متصل می شوند. در داخل جعبه بین صفحه و کف بین ۳ تا ۷ پل به قطر حدودی یک سانتی متر وجود دارد که یکی از مراحل ساخت سنتور پل گذاری دقیق است که با توجه به تجربه سازنده ساز سنتور در محل های خاصی قرار میگیرد که این خود به یک دست بودن صدا کمک بسیار زیادی می کند

آموزش سنتور افرارایان

آموزش سنتور مجازی

کلاف و صفحه زیرین سنتور

 

پل چوبی در سنتور

پل چوبی در سنتور

شکل کلی جعبه رزنانس

جنس جعبه سنتور: جنس چوب سنتور عمدتا از گردو می باشد که البته خود چوب گردو با توجه به عمر درخت، قطر تنه،مدت زمان خشک شدن چوب و شیوه خشک شدن آن کیفیتهای متفاوتی دارد. بسیاری از اساتید سازنده ساز سنتور چوب گردوی تیره که دارای رگه های راست و منظم  می باشد و مدت زیادی (مثلا حداقل ۵سال) از خشک شدن آنها می گذرد، گزینه مناسبی برای خرید سنتوری خوش صدا می دانند.

گل روی جعبه سنتور: گل سنتور به دو سوراخ گل شکلی که بر روی صفحه سنتور قرار دارد گفته می شود. علت حضور این گل بر روی صفحه سنتور علاوه بر زیبایی، کمک به ایجاد رزنانس در داخل جعبه می باشد که محل آن بر اساس شیوه پل گذاری و سلیقه سازنده سنتور، زیر سیمهای زرد و پشت خرک تعبیه می شود.

گل سنتور

 

گل روی جعبه سنتور-افرارایان

ضخامت صفحه و کف سنتور: بسیاری از صاحب نظران معتقدند علاوه بر چیدمان پل برای تنظیم صدای ساز، ضخامت صفحه و کف نقش مهمی در کیفیت صدای سنتور دارد. با توجه به جنس چوب و میزان خشک شدن آن ضخامت کف بین ۷ تا ۹ میلیمتر و صفحه بین ۵٫۵ تا ۷٫۵  میلیمتر تنظیم می شود. 

شیطانک: یکی دیگر از اجزای سنتور شیطانک می باشد. روی دو ساق ذوذنقه سنتور یک برجستگی وجود دارد که روی آن دو میله استیل به قطر حدودی ۲ میلیمتر قرار دارد که شیطانک گفته می شود. که بعدا سیمهای سنتور روی آن قرار میگیرد. ارتفاع شیطانک در سنتور از اهمیت زیادی برخوردار است زیرا بوسیله آن،  میزان فشار سیمها روی خرک تغییر میکند که این خود در نهایت روی صدای ساز سنتور اثر گزار خواهد بود.

گوشی و سیمگیر در سنتور: گوشی در طرف راست سنتور و بر روی کلاف قرار دارد که وظیفه آن تنظیم و کوک سیمها ی ساز سنتور است. اما نکته مهم در قسمت گوشی شیوه سوراخ کاری است که رعایت همین نکته به کوک خوب و دقیق منجر خواهد شد. اما سیمگیر در طرف چپ ساز سنتور قرار دارد که تنها نکته مهم شیوه گره زدن سیم است که در نگهداشتن کوک می تواند تاثیر گذار باشد.

گوشی سنتور-افرارایان

گوشی سنتور

 

سیم گیر سنتور-افرارایان

سیم گیر سنتور

سیم سنتور: سیم‌های سنتور به دو دسته سیم‌های «سفید» برای تولید صداهای زیر و سیم‌های «زرد» برای تولید صداهای بم تقسیم می‌شوند. لازم به ذکر است که در بیش از 100 سال پیش که سیم مفتولی به صورت امروزی وجود نداشت، سنتورسازان از روده گوسفند به عنوان سیم استفاده می‌کردند. سیم‌های سفید بر روی خرک‌های سمت چپ و سیم‌های زرد بر روی خرک‌های ردیف راست به تناوب قرار گرفته‌اند.خرک‌های سمت چپ دارای محوطه‌ای در پشت خرک می‌باشند؛ بدین ترتیب، طول قسمت جلو خرک در سیم‌های سفید دو برابر طول آن در قسمت پشت خرک است و می‌توان در پشت خرک از سیم‌های سفید استفاده کرد. صدای این قسمت از ساز یک اکتاو نسبت به صدای قسمت جلو خرک بالاتر است. همچنین هر سیم زرد یک اکتاو بم‌تر از سیم سفید و بلافاصله بعد از آن صدا می‌دهد.

خرک سنتور-افرارایان

خرک سنتور

شناخت سنتور


نی سازی است متشکل از یک لوله استوانه ای از جنس نی که سراسر طول آن از هفت بند و شش گره تشکیل شده است ( به این دلیل این ساز را نی هفت بند نیز می گویند)
نی به قطرهای متفاوت از ۵/۱ تا ۳ سانتی متر و طولهای مختلف حدود ۳۰ تا ۷۰ سانتی متر ساخته شده، در تمام آنها، روی لوله کمی در قسمت پائین ۵ سوراخ در طرف جلو و یک سوراخ در قسمت عقب قرار گرفته، و در یک یا دو انتهای نی روکشی برنجی با طولی کوتاه لوله نئی را پوشانده است، و لبه لوله در قسمت دهانی آنقدر تیز است که من تواند لای دندانها قرار گیرد.
نی از انواع سازهای بی زبانه اس برای ساخت نی ، آن را طوری برش میدهند که از سر تا ته آن شامل هفت بند شود و اخیرا بصورت مصنوعی نیز ساخته میشود.نی هفت بند یا به اصطلاح نی متشکل از ۵ سوراخ در جلو و ۱ سوراخ در پشت آن است که توسط انگشتان دوم و چهارم از یک دست و انگشتان اول تا چهارم از دست دیگر پوشیده میشوند.  .به طور کلی نی را با جا گرفتن بین دو دندان نیش و گرد کردن زبان در پایین و پشت آن می‌نوازند اما اساتیدی همچون جمشید عندلیبی زبان را در بالا می‌گذارنددر کل شیوه نی‌نوازی به دو گونه نایب اسدالله و کسایی است
روش فوت از راه دور يعني از ته حلق به طوري كه حرف (ها) وارد ني ميشود0

2- روش فوت از پشت لب به طوري كه حرف (پ) درني وارد ميشود كه اين صحيح ترين روش در ساز بادي (ني)

مي باشد.

در روش اول به دليل دور بودن حوا به داخل خزانه ني (سر ني) صداي خارج شده از ساز بسيار گنگ ودر رجيسترهاي

 (منطقه صوتي) مختلف صدا ناكوك به گوش ميرسد.....
روش روغن کاری نی
ابتدا 6سوراخ ني را با چسب نواري ببنديد وبعد سوراخ انتهاي ني را از زير نيز ببنديد بعد از اين مراحل ني را

به صورت ايستاده بگيريد و از بالا در ني روغن بريزيد به طوري كه يك بند از بالاي ني خالي بماند.

2- اكنون بايستي خزانه ني را (سر ني) ببنديد وني را به صورت افقي بگذاريد روغن ريخته شده بايستي 12

ساعت درني بماند.

3- دقت شود سازي كه براي اولين بار مورد استفاده قرار ميگيرد در ماه اول 4 بار به روش بالا روغن كاري شود بعد

 ازطي اين روند  ساز را هر  6ماه يك بار روغن كاري كنيد لذا روغن كاري زيادي باعث گرفته شدن صداي  ساز

ميشود

4-در آخر سعي كنيد براي روغن كاري از روغن بادام استفاده كنيد زيرا استفاده از ساير روغنها بعلت رسوب در جداره

داخل ني باعث كر شدن صداي ساز ميشود
 

تاریخچه سنتور


تاریخچه سنتور

سنتور، سازی است ایرانی که اختراع آن را به ابونصر فارابی نسبت می‌دهندو بر پایهٔ بررسی‌ها و پژوهش‌ها یکی از کهن‌ترین سازهای ایرانی به شمار می‌رود؛ کهن‌ترین نشانه‌ای که از این ساز برجامانده، از سنگ‌تراشی‌های آشور و بابلیان(۵۵۹پیش از میلاد) است. در این سنگ‌تراشی‌ها، صف تشریفاتی که به بزرگداشت آشور بانیپال بر پا شده، سازی که همانندی زیادی به سنتور دست‌ورزی دارد، در میان آن صف دیده می‌شود. این ساز از طریق ایران، هم به شرق و هم به غرب راه پیدا نموده‌است. در کتب کهن و تألیفات ابونصر فارابی و ابن سینا نیز نام سنتور چند بار ذکر شده‌است.ابوالحسن علی بن حسین مسعودی (مرگ به سال ۳۴۶ ه. ق) تاریخ نگار نامدار و نویسنده نسک مروج‌الذهب در شرح اوضاع موسیقی در زمان ساسانیان، هنگام نام بردن از سازهای متداول موسیقی ساسانی، واژه سنتور (سنطور) را ذکر می‌کند.  عبدالقادر مراغه‌ای ساز یا طوفان را معرفی کرد که شبیه سنتور دست‌ورزی بود با این تفاوت که برای هر نت، تنها یک تار می‌بستند و با جابجا کردن خرک‌ها، آن را کوک می‌کردند. امروزه گونه‌های مشابه این ساز در عراق، ترکیه، سوریه، مصر، پاکستان، هند، تاجیکستان، چین، ویتنام، کره، اوکراین و دیگر کشورهای آسیای میانه و نیز در یونان نواخته می‌شود.

بر پایهٔ اسناد و مدارک، نگارگری‌ها و مینیاتورهای سده‌های پیش، آنچه که ما دست ورزه به نام سنتور در اختیار داریم در واقع سنتوری است که از نزدیک به یکصد و پنجاه سال پیش (زمان قاجار) با شکل و شمایل کنونی خود در اختیار هنرمندان این مرز و بوم قرار دارد. چنان‌که سنتورهای محمدصادق خان (که نخستین نمونه صوتی ساز سنتور به جا مانده از دوران قاجار متعلق به وی می‌باشد)، حبیب سماع حضور و حبیب سماعی، در ابعاد، شمار خرک و چگونگی ساخت، بسیار نزدیک به سنتور دست ورزی است.
بررسی دیرینه گردش و تحول ساز سنتور نشان می‌دهد که این ساز طیف گسترده‌ای از سبک‌ها و مکاتب گوناگون را در سدهٔ کنونی به خود اختصاص داده، به گونه‌ای که پس از یک بررسی اجمالی، می‌توان اذعان داشت حداقل ۱۵ سبک و مکتب گوناگون و فعال در این عرصه شهره ویژه و عام‌اند. از نوازندگان نامدار قدیم سنتور می‌توان محمدصادق خان، علی‌اکبر شاهی، سماع حضور، حبیب سماعی، حسین صبا، ابوالحسن صبا و از نوازندگان دهه‌های اخیر می‌توان فرامرز پایور، محمد حیدری، پرویز مشکاتیان، داریوش صفوت، حسین ملک، فضل‌الله توکل، منصور صارمی، مجید نجاحی، مجید کیانی، ارفع اطرایی، سوسن دهلوی، رضا شفیعیان، پشنگ کامکار، جواد بطحایی، اردوان کامکار، سیامک آقایی، حسین پرنیا را نام برد. از سازندگان مشهور سنتور می‌توان به مهدی ناظمی و داریوش سالاری اشاره کرد.

سنتور در سال‌های پایانی عصر قاجار، سازی تقریباً فراموش شده و رو به نابودی بود. سازهای اصلی، تار، تنبک و کمانچه بودند و دوره قاجار، در واقع «عصر تار» بود. شمار کمی سنتور می‌نواختند و شمار کمتری نیز سنتور می‌ساختند و می‌آموختند.

محمدصادق خان (که نخستین نمونه صوتی ساز سنتور به جا مانده از دوران قاجار متعلق به وی می‌باشد)، حبیب سماع حضور و حبیب سماعی، در ابعاد، شمار خرک و چگونگی ساخت، بسیار نزدیک به سنتور دست ورزی است.

اساتید برجسته سنتور


از نوازندگان نامدار و قدیمی سنتور می‌توان محمدصادق خان، علی‌اکبر شاهی، سماع حضور، حبیب سماعی، حسین صبا، ابوالحسن صبا و از نوازندگان معاصر سنتور می‌توان فرامرز پایور، پرویز مشکاتیان، داریوش صفوت، حسین ملک، فضل‌الله توکل، منصور صارمی، مجید نجاحی، مجید کیانی، ارفع اطرایی، رضا شفیعیان، پشنگ کامکار،سوسن دهلوی، جواد بطحایی، اردوان کامکار، سیامک آقایی، حسین پرنیا را نام برد. از سازندگان مشهور سنتور می‌توان به مهدی ناظمی و داریوش سالاری اشاره کرد.

استاد فرامرزپایور-آموزش سنتور

استاد فرامرز پایور

استاد پرویز مشکاتیان آموزش موسیقی

استاد پرویز مشکاتیان

نت موسیقی سنتور


در این قسمت 25 نت محبوب سنتور برای شما عزیزان گردآوری شده است.

لینک دانلود 25 نت موسیقی محبوب سنتور

بلاگ آموزش موسیقی

ادامه مطلب