صفحه تخصصی ساز نی

به اولین و بزرگترین مرکز آموزش موسیقی خوش آمدید.

آموزش تصویری نی


تئوری موسیقی


در یک جمع بندی اساسی موسیقی را میشود به دو بخش مهم تقسیم کرد 

الف - فاصله های موسیقی ( زیر و بمی صدا ) 

ب - ریتم ( ضرب آهنگ هر قطعه موسیقی ) 

به جهت شناخت بهتر و فهمیدن کامل تر مبانی تئوری موسیقی در شروع هر کدام از این مباحث را جدا گانه بررسی کرده و بعد به ارتباط آنها با یکدیگر خواهیم پرداخت.

الف - فاصله های موسیقی

برای ثبت کردن نغمه ها از پنج خط موازی ممتذبه کار می بریم که حامل نت های موسیقی می باشند، اسم این خط ها حامل می باشند. حامل شمال یازده محل برای نشان دادن نت های موسیقی می باشد، پنج محل بر روی خط ها، چهار محل بین خط ها، یک محل پایین و یک محل بالای حامل. گفتن این مسئله واجب است که خط های حامل از پایین به بالا شماره گذاری شده اند .

 

آهنگ ها توسط هفت نت موسیقی روی خط های حامل ثبت می گردند که در اقسا نقاط جهان به دو شیوه اسم گذاری شده اند.

                                                       

اسم گذاری فقط در کشور ما معمولاً به روش اول انجام می گیرد. نت های موسیقی شامل توالی دایره دار می باشند ( بعد از هر نت موسیقی سی دوباره نت دو می آید ) در دایره ی توالی نت ها هر چقدر در جهت عقربه های ساعت پیش برویم صداها کم کم زیر تر شده و بالعکس. روی حامل هم از پایین به بالا صدای نت های موسیقی کم کم زیر تر می شود.

                                                             

برای تشخیص اینکه نت ها روی حامل چگونه قرار می گیرند از کلید های گوناگونی استفاده شده است برای هر کدام از محدوده های صوتی کلید خاصی استفاده می شود. کلید فا برای صداهای بم و کلید سل برای صداهای زیر می باشد. در هر قطعه موسیقی کلید در سمت چپ اول هر سطر واقع شده است .

               برای ساز نی از کلید سل استفاده می کنیم. این کلید بر روی خط دوم قرار می گیرد به این صورت خط دوم حامل معرف نت موسیقی سل با شناختن جای نت سل روی حامل میشود طبق دایره ی توالی مکان نت های دیگر را روی حامل پیدا کنیم.

      

اگر در نت نگاری به صداهای زیر تر یا بم تر از محدوده ی پنج خط حامل احتیاج داشته باشیم میشود از خطوط اضافه استفاده کنیم.

          

الان که مکان نت های موسیقی را روی حامل یاد گرفتید شاید این سوال برای شما مطرح شود که از نگاه صدا دهی چه فرق و تشابهی میان نت های هم اسمی که روی حامل و در مکان های مختلف واقع شده اند وجود دارد. به طور نمونه میان نت سل واقع در روی خط دوم و نت موسیقی سل که در بالای خط پنجم قرار گرفته است ، علم صوت شناسی در فیزیک به این پرسش ها جواب می دهد. برای واضح شدن مطالب به طور اختصار میشود گفت که : هر وقت تعداد ارتعاشات یک سیم یا ارتعاشات هوا در لوله ی صوتی دو برابر باشد صدای حاصل در حقیقت همان نت قبلی می باشد ولی در محدوده ی زیر تر مثل این است که دایره ی توالی نت های موسیقی را یک دور کامل برویم تا به نت موسیقی هم اسم برسیم. توالی کامل یک سری از نت های موسیقی تا اینکه به نت آغاز برسیم را اکتاو می گویند. آخرین نت را اکتاو بالایی نت موسیقی اول گفته می شود

       

به این شکل یک قطعه موسیقی میشود در اکتاو های مختلف ( زیر یا بم ) بدون تفاوت در آهنگ ( ملودی ) خوانده گردد. برای فهمیدن راحت و سریع جای نت های موسیقی در حامل میشود آنها را به سه دسته تفکیک کنیم.

الف - نت های روی خط ها

ب - نت های بین خط ها

ج - نت های پایین و نت های بالای حامل

 

با به یاد سپردن نام نت های روی خط ها و بین خط ها به شکل یک کلمه راحت تر میتوان مکان آنها را به یاد سپرد.

فاصله ها

معنی فاصله : خط فاصل دو نت موسیقی و یا اینکه فرق آنها از لحاظ زیر و بمی صدا و جای قرار گرفتن آنها روی خط حامل را فاصله می گوییم.

به صورت کلی در هفت نت موسیقی میان دو نت موسیقی مجاور دو نوع فاصله موجود می باشد که به آنها پرده و نیم پرده می گویند. با وجود دایره توالی نت ها می شود گفت بین دو نت موسیقی پشت سر هم فاصله ای مساوی یک پرده می باشد به جز فاصله نت های می تا فا و سی تا دو که نیم پرده می باشد. به فاصله ی پرده دوم بزرگ می گیوند و نیم پرده ها را دوم کوچک می گویند.

به عنوان نمونه نت ر از دو یک فاصله ی دوم بزرگ تر می باشد و فا از می یک فاصله ی دوم کوچک زیر تر می باشد. در موسیقی خیلی از کشور های دنیا فقط دو فاصله ی مذکور استفاده می شود با وجود مطالب ذکر شده میتوانیم تمام فواصل موسیقی را به دوازده نیم پرده ی مساوی تفکیک کنیم. همان صورت که در شکل ملاحظه می شود در تقسیم فواصل پرده به نیم پرده علائم خاصی به کار برده می شود که به آنها علامت تغییر دهنده می گوییم.

1- دیز : هر وقت سمت چپ نتی واقع شود نیم پرده آنرا بالا می برد.

2- بمل : هر وقت سمت چپ نتی واقع شود نیم پرده آن را پایین می آورد.

3- بکار: هر وقت سمت چپ نتی که قبلاً بمل یا دیز شده اند واقع شوند اثر علامت قبلی را خنثی کرده و نت موسیقی را به حالت عادی بر می گرداند.

در موسیقی مشرقی مثل ایران فواصل کوچکتر از نیم پرده هم استفاده می شود ( یک چهارم پرده ) به این فاصله ها ربع پرده می گویند

4- سری : نت موسیقی را ربع پرده بالا تر می برد.

5- کرن : نت موسیقی را ربع پرده پایین می برد.

ریتم

برای فهمیدن بهتر ابتدا واجب است که کشش نت ها را توضیح دهیم

هر نت موسیقی در یک قطعه موسیقی شامل کشش معینی می باشد که امتداد زمانی آن نت موسیقی را نمایش می دهد. یک آهنگ فقط از تعدادی نت با کشش های برابر تشکیل نشده بلکه آهنگ شامل نت هایی با اندازه های مختلف و حتی سکوت هایی بین قطعه می باشد. برای مشخص کردن کشش های مختلف از شکل های قراردادی استفاده می گردد

هر جمله ی موسیقی از نگاه زمانی به قسمت های مختلف و برابر به اسم میزان تقسیم می شود. در هر میزان دو، سه و چهار و ... بخش زمانی مساوی می شود در نظر گرفت که به هر کدامشان یک ضرب می گویند. میزان ها به وسیله ی خطوطی عمودی از همدیگر جدا شده اند که به آن خط میزان می گویند.

معمولی ترین میزان ها بدین صورت می باشد. میزان های دو ضربی، میزان های سه ضربی، میزان های چهار ضربی عموماً برای ایجاد حس ریتمیک ضرب اول هر میزان قویتر از دیگر ضرب ها نواخته شده اند.

برای نمایش دادن ریتم یک آهنگ از دو عدد در آغاز قطعه استفاده شده است که معرف ریتم قطعه می شود. این را میدانیم که ارزش زمانی سیاه، سفید، چنگ، گرد و غیره است. این نسبت های کسری در ساختن کسر میزان نقش بسزایی دارد، بعنوان نمونه اگر در هر میزان دو تایی معادل دو سفید استفاده شود کسر میزان این ریتم بدین صورت خواهد بود: به این صورت که عدد بالایی گویای تعداد ضرب در هر میزان و عدد پایینی معرف شکل هر ضرب می باشد به این معنی معادل دو تا گرد در هر میزان. میزان ها بصورت کلی به سه دسته تقسیم می گردند.

الف - میزان های ساده

ب- میزان های ترکیب

ج - میزان های لنگ ( مختلط)

میزان های ساده : میزان هایی که هر ضرب آنها را بتوان به هشت، چهار و دو قسمت برابر تقسیم کرد میزن ساده می گویند.

برای اجرای درست ریتم قطعات هنرجویان آموزش موسیقی باید از راه پا زدن استفاده کنند.راه این عمل به این صورت است که هر پایین و بالا آمدن پا به صورت یک ضرب حساب می شود. ریتم های ساده ای که اغلب استفاده می شوند دو چهارم، سه چهارم و چهار چهارم می باشد که هر ضرب آنها یک سیاه می باشد. باید دقت کنیم که کل ضرب ها برابر و یکنواخت شود تا ریتم اجرای درستی داشته باشد.

خط اتحاد و اتصال

خطی می باشد منحنی که میان دو یا چند نت موسیقی قرار داده شده و نشان می دهد که این نت ها باید پیوسته و با یک نفس اجرا شوند، اگر این خط منحنی میان نت های موسیقی هم اسم قرار گیرد کشش آنها را به هم پیوند داده و اگر میان نت های غیر هم اسم واقع شود باعث می شود که پیوسته و بدون مکث اجرا شود.

نقطه امتداد : هرگاه نقطه ای سمت راست نت یا سکوتی قرار گیرد به اندازه نصف کشش آن نت یا سکوت بر امتدادش افزوده می شود. ( کشش آن برابر و نیم می گردد )

کوک کردن ساز نی


 سیک نوازنده ی نی تمام دستگاه ها ی آواز های سنتی را میتواند با یک ساز به خوبی اجرا کند ولی در هم نوازی با سازهای دیگر یا ارکستر سمفونیک باید از نی هایی با کوک های متفاوت ( هم سو با کوک ارکستر ) استفاده نماید تا به آسانی بتواند با ارکستر یا سازهای دیگر همراهی نماید. ساز نی هر چقدر بلند تر باشد کوک آن بم تر یا پایین تر می باشد و هر چقدر کوتاه تر باشد کوک آن زیر تر یا بالاتر می شود. کل نی ها با کوک های متفاوت انگشت گذاری یکسان و تعداد بند ها و سوراخ های مساوی دارند. آن نی که بم ترین صدای آن نت موسیقی دو ی دیاپازون شود اساس و پایه ای برای نامگذاری ساز و انگشت گذاری آن می شود. به این علت به آن نی دیاپازون نیز می گویند.

نی های کوتاه تر از نی دیاپازون:

نی های بلند تر از نی دیاپازون :

با تقسیم کردن ربع پرده ای نی هایی می توانیم داشته باشیم که در ارکستر استفاده ای نخواهد داشت. به علت یکسان بودن انشگت گذاری و ترتیب فاصله های نی های با کوک های مختلف کل آن ها را مانند نی دیاپازون دست بسته دو در نظر می گیریم. برای آغاز از نی دیاپازون سی یا سی بمل میتوانیم استفاده کنیم. استفاده از نی های زیر تر یا بم تر برای هنرجویان آموزش موسیقی که در آغاز راه می باشند دشوار می باشد.

آشنایی با ساز نی


ساز نی شامل چهار محدوده صوتی می باشد، این محدوده ها بدین صورت می باشند:

الف- بم

ب- اوج

ج- غیث

د- پس غیث

در شروع راه فراگیری صدای بم را توضیح خواهیم داد، بعد از انجام تمرینات و درس هایی در این محدوده ی صوتی به صداهای بدی خواهیم رسید. در صورت یادگیری صحیح اجرای صدای بم محدوده دیگر را بهتر یاد می گیریم.

صدای بم : دهانه ی نی را در میان دو دندان جلویی قرار دهید ( احتاجی به داخل کردن سر نی در میان دندان ها نمی باشد ) سر ساز نی بر اساس میل و راحتی هنرجو آموزش نی می تواند در سمت راست یا چپ دهان واقع شود. زبان بر روی دهانه ی نی و متمایل به عکس جهت قرار گرفتن نی طوری قرار می گیرد که باعث جلو گیری از ورود هوا به داخل ساز نشود، آن طرف دهان که نی در آن قرار گرفته با لب ها کاملاً پوشانده شده و سمت دیگر را آزاد، راحت و بدون تغییر شکل نگه دارید . در زمان دمیدن در ساز نی باید زبانتان تا حدودی خمیده شود به صورتی که بین کام و تقریباً جلوی زبان یک روزنه برای ورود هوا به داخل ساز به وجود آید، این روزنه هر چقدر به دهانه ی نی نزدیک تر شود صدای ساز شفاف تر و طبیعی تر می گردد و بر عکس هر چقدر به طرف حلق نردیک تر شود صدا گنگ و غیر طبیعی خواهد شد. هنرجوی آموزش موسیقی باید تلاش کند هوا را در سمتی که دهانه ی نی واقع شده است هدایت کرده تا صدا بهتر و شفاف تر تولید گردد و هوا از طرف دیگر هدر نرود. دیواره ی دهان در سمتی که نی واقع شده است نقش کنترل و هدایت نفس را به عهده گرفته و در زمان سونوریته هر چقدر می شود آرام تر و راحت تر تمرین کنید. به زبان ، دست ها و لب ها و عضلات فشار وارد نکنید چون در این حالت صدا به سختی و به شکل ناقص تولید می شود، این نکته ضروری می باشد تولید کردن صدا در ساز نی مقدار زیادی به هنرجوی آموزش نی بستگی دارد . شما زاویه ی نی را می توانید در جهت های مختلف تغییر دهید به همین صورت زبان را مقداری جا به جا کنید تا با امتحان حالت های گوناگون صدای بهتری از ساز تولید شود. زمان انجام دادن این آزمایش مواظب باشید به محض این که به حالت بهتر تولید صدا رسیدید به فرم لب، زبان و زاویه نی را به یاد خود بسپرید. آنچنان در این حالت تمرین کنید تا چگونگی حالت مطلوب در ذهن شما باقی بماند. هنرجوی آموزش موسیقی باید این نکته را بداند که صدای ساز نی در داخل دهان تولید می شود چون ساختمان دهان اشخاص مختلف با همدیگر متفاوت است به این دلیل نمیتوان یک روش کاملاً ثابت شده را برای ایجاد صدای ایده آل پیشنهاد داد ولی نکاتی که بیان شد توسط استادان این ساز تجربه شده و نتایج مطلوبی بدست آمده است، در زمان تمرین ساز لب ها به هیچ عنوان نباید حرکت اضافه و لرزش داشته باشند. برای رفع این ایرادات می شود در جلوی آیینه به تمرین سونوریته پرداخت تا حالت دهان و لب ها کنترل شود . تمرین سونوریته باید با دقت و حوصله ی زیاد و رعایت دقیق تمام نکات انجام گیرد.

بلاگ آموزش موسیقی

ادامه مطلب