شرح دو بخش مهم موسیقی ( فاصله های موسیقی و ریتم ) در نرم افزار آموزش نی

آموزش تئوری موسیقی در نرم افزار آموزش نی

در یکی جمع بندی کلی، موسیقی را می توان به دو بخش مهم تفکیک کرد: 1- فاصله های موسیقی(زیر و بمی صداها) 2- ریتم( ضرب آهنگ هر قطعه موسیقی)

1- فاصله های موسیقی

برای ثبت کردن نغمه ها از پنج خط موازی ممتد استفاده می شود که حامل نتها (صداهای موسیقی) می باشند. به این خطها، حامل می گوییم، حامل دارای یازده محل برای نشان دادن نتهای موسیقی است، پنج محل روی خط ها، چهار محل میان خط ها، یک محل پایین و یک محل بالای حامل، لازم به گفتن است خط های حامل از پایین به بالا شماره گذاری می شوند.

آهنگ های موسیقی به وسیله هفت نت روی خط های حامل ثبت می گردند که در نقاط مختلف جهان معمولاً به دو شیوه نامگذاری می شوند.

نتهای موسیقی دارای توالی دایره وار هستند(پس از هر نت سی مجدداً نت دو می آید) در دایره توالی نتها، هر چه در جهت عقربه های ساعت جلو برویم صداها به تدریج زیرتر می شوند و بالعکس. روی حامل نیز از پایین به بالا صداهای نتها به تدریج زیرتر می گردد.

برای مشخص کردن چگونگی نتها روی حامل از کلید های گوناگونی استفاده میشود. برای هر کدام از محدوده های صوتی (زیر یا بم) کلید خاصی بکار می رود: کلید فا محدوده صداهای بم و کلید سل محدوده صداهای زیر را معین می کند. کلید های دیگری نیز وجود دارند که اینجا نیاز به ذکر آنها نیست. در هر قطعه موسیقی، کلید در سمت چپ اول هر سطر قرار می گیرد.

برای ساز نی از کلید (سل) استفاده می شود. این کلید بر روی خط دوم نگاشته می شود به این ترتیب خط دوم حامل معرف نت سل ( نوازنده نرم افزار آموزش نی با مشاهده علامتی بر روی این خط، نت سل را می نوازد) با شناسایی مکان نت سل روی حامل، می توانیم طبق دایره توالی، جای نتهای دیگر را روی حامل مشخص کنیم.

چنانچه در نت نگاری به صداهای بم تر یا زیر تر از محدوده پنج خط حامل نیاز باشد، میتوان از خطوط اضافه(تکمیلی) استفاده کرد.اکنون که هنر جوی نرم افزار آموزش نی جای نت ها را روی حامل شناخت، شاید این سوال در ذهنش ایجاد شود که : از نظر صدا دهی ، چه تفاوت و تشابهی بین نتهای هم نامی که روی حامل و در مکانهای مختلف قرار گرفته اند وجود دارد؟مثلاً بین نت(سل) واقع در روی خط دوم و نت(سل) واقع در بالای خط پنجم، علم صوت شناسی در فیزیک به این سوال پاسخ می دهد. برای روشن شدن مطلب به طور مختصر برای هنرجویان نرم افزار آموزش نی می توان گفت: هر گاه تعداد ارتعاشات یک سیم یا ارتعاشات هوا در لوله صوتی- دوبرابر شود، صدای حاصله در واقع همان نت قبلی است ولی در محدوده زیرتر، مانند این است که دایره توالی نتها را یک دور کامل طی کنیم تا به نت هم نام برسیم. توالی کامل یک سری از نتها(هشت نت) تا رسیدن به نت آغاز را در آموزش نی اکتاو(هنگام) گویند و آخرین نت را اکتاو بالایی نت اول می گویند.

به این ترتیب یک قطعه موسیقی می تواند در اکتاوهای متفاوت(زیر یا بم) بدون تغییری در آهنگ (ملودی) خوانده یا نواخته شود. برای تشخیص آسان و سریع مکان نتها در حامل می توان آنها را به سه دسته تقسیم کرد:

1- نتهای روی خط ها

2- نتهای بین خط ها

3- نت پایین و نت بالای حامل

با به خاطر سپردن اسم نتهای روی خط ها و بین خط ها به صورت یک کلمه، آسان تر می توان جای آنها را بخاطر سپرد.( می سل سی ر فا- فا لا دو می- ر ، سل)

فاصله ها

تعریف فاصله: حد فاصل دو نت موسیقی و یا به عبارت دیگر تفاوت آنها از لحاظ زیر و بمی صدا و محل قرار گرفتن آنها روی خط های حامل را در نرم افزار آموزش نی فاصله می نامند.

بطور کلی در هفت نت موسیقی بین دو نت مجاور دو نوع فاصله وجود دارد که آنها را (پرده) و (نیم پرده) نامگذاری کرده اند. با توجه به دایره توالی نتها که قبلاً توضیح داده شده است می توان گفت که بین دو نت پشت سر هم؛ فاصله ای برابر یک پرده وجود دارد؛ به استثنای فاصله نتهای (می) تا (فا) و (سی) تا (دو) که نیم پرده محسوب می شود. فاصله پرده را (دوم بزرگ) و نیم پرده ها را (دوم کوچک) نیز می نامند.

بعنوان مثال نت(ر) از (دو) یک فاصله دوم بزرگ(یک پرده) و (فا) از (می) یک فاصله دوم کوچک(نیم پرده) زیرتر هستند. در موسیقی بسیاری از کشورهای جهان تنها دو فصله مذکور به کار می رود. با توجه به مطلب گفته شده می توانیم کلیه فواصل موسیقی را به دوازده نیم پرده مساوی تقسیم کنیم، در تقسیم فواصل پرده به نیم پرده از علائم خاصی استفاده می شود که به آنها علائم تغییر دهنده می گویند.

در موسیقی مشرق زمین از جمله ایران، فواصل کوچکتر از نیم پرده نیز به کار میرود(حدود 1/4 پرده). این فاصله ها را در آموزش موسیقی(ربع پرده) می نامند.

4- سری: نت را ربع پرده بالا می برد.

5- کرن: نت را ربع پرده پایین می آورد.

با نرم افزار آموزش نی همراه با تمرینات عملی، توضیحات بیشتری در این مورد ارائه میشود.

1- دیز(Diese): هرگاه سمت چپ نتی قرار گیرد آن را نیم پرده بالا می برد(زیرتر می کند)

2- بمل(Bemol): هرگاه سمت چپ نتی قرار گیرد آن را نیم پرده پایین می آورد(بم تر می کند)

3- بکار(Be carre): هرگاه سمت چپ نتی که قبلاً دیز یا بمل شده، قرار گیر؛اثر نشانه پیشین را خنثی کرده و نت را به حالت عادی باز میگرداند.

ریتم

برای درک مفهوم ریتم در نرم افزار آموزش نی، لازم است ابتدا (کشش نتها) را بیان کنیم. هر نت در یک قطعه موسیقی دارای کشش مشخصی است که امتداد زمانی آن نت را نشان می دهد. یک آهنگ تنها را از تعدادی نت با کششهای مساوی تشکیل نشده، بلکه آهنگ دارای نتهایی با اندازه های گوناگون (از نظر زمانی) و حتی سکوتهایی در بین قطعه می باشد. برای تعیین کششهای مختلف از شکلهای قراردادی استفاده می شود.

هر جمله موسیقی از نظر زمانی به بخشهای مختلف و مساوی به نام میزان تقسیم می شود در هر میزان دو، سه ، چهار و ... قسمت زمانی برابر می توان در نظر گرفت که هر کدام از آنها را (یک ضریب) می نامند. میزانها توسط خطوطی عمودی از یکدیگر جدا می شوند که (خط میزان) نام دارد.

معمولی ترین میزانها در آموزش موسیقی عبارتند از : میزانهای دو ضربی(دو تایی)، سه ضربی( سه تایی) و چهار ضربی(چهارتایی یا دو تایی مضاعف). به طور معمول برای ایجاد حس ریتمیک ضرب اول هر میزان قوی تر از سایر ضربها نواخته می شود.

برای نشان دادن ریتم یک آهنگ از دو عدد(مشابه عدد کسری) در ابتدای قطعه استفاده می شود که معرف ریتم قطعه می باشد. حل دیگر هنرجویان نرم افزار آموزش نی می دانند که ارزش زمانی سفید، سیاه، چنگ گرد و ... است. این نسبتهای کسری در ساختن(کسر میزان) نقش دارند.

به عنوان مثال اگر در هر میزان دوتایی معادل دو سفید بکار می رود(سفید واحد ضرب باشد) کسر میزان این ریتم عبارت خواهد بود از ؛ به این ترتیب که عدد بالایی گویای (تعداد ضرب در هر میزان)و عدد پایینی معرف (شکل هر ضرب)(تقسیمات گرد) خواهد بود. پس یعنی معادل 3 تا گرد در هر میزان. میزانها بطور کلی به سه دسته تقسیم می شوند:

1- میزانهای ساده

2- میزانهای ترکیبی

3- میزانهای لنگ( مختلط)

میزان های ساده:

در آموزش نی میزانهایی که هر ضرب آنها قابل تقسیم به 2،4،8 و ... قسمت مساوی باشد میزانهای ساده نام دارد.

گونه های دیگر ریتم را در خلال تمرینهای عملی در نرم افزار آموزش نی بیان خواهیم کرد.

برای اجرای صحیح ریتم قطعات، باید هنرجویان نرم افزار آموزش نی از روش(بازدن) استفاده نمایند، شیوه عمل بدین گونه است که هر پایین و بالا آمدن پا به منزله یک ضرب محسوب می شود. ریتمهای ساده ای که بیشتر مورد استفاده اند: 2/4، 3/4، 4/4 می باشند که هر ضرب آنها یک سیاه است. باید دقت شود که تمامی ضربه ها مشاوی و یکنواخت باشند تا ریتم به درستی اجرا شود.

خط اتحاد و اتصال:

خطی است منحنی که بین دو یا چند نت گذارده میشود و نشان می دهد که نتهای مربوطه باید پیوسته و با یک نفس ( در سازهای بادی) اجرا شوند. اگر این خط منحنی بین نتهای هم نام باشد،کشش آنها را به هم پیوند می دهد(خط اتحاد) و اگر بین نتهای غیر هم نام قرار گیرد موجب میشود آنها پیوسته و بدون مکث اجرا گردند(خط اتصال)

نقطه امتداد:

هرگاه نقطه ای سمت راست نت یا سکوتی قرار گیرد به اندازه نصف کشش آن نت با سکوت بر امتدادش افزوده می شود(کشش ن برابر و نیم می گردد)

 

امیدوارم توضیحات تئوری موسیقی ساز نی برای هنرجویان نرم افزار آموزش نی افرا رایان مثمر ثمر واقع شده باشد.

 


دیدگاه خودتان را بنویسید



بلاگ آموزش موسیقی

ادامه مطلب