توضیحاتی در مورد هفت دستگاه و شش آواز موسیقی ردیف دستگاهی ایران در نرم افزار آموزش سنتور

موسیقی ردیف دستگاهی ایران در نرم افزار آموزش سنتور

موسیقی ردیف دستگاهی یا اصطلاحاً موسیقی سنتی شهری در ایران از هفت دستگاه و شش آواز نشکیل شده است به شرح زیر می باشند:

1- دستگاه شور که از ان تحت عنوان مادر دستگاه ها یاد میکنند، پنج آواز از متعلقات دستگاه شور هستند که عبارتند از :

الف) آواز بیات ترک(بیات زند) 

ب) آواز ابوعطا

ج) آواز دشتی

د) آواز افشاری

ه) آواز بیات کرد( این آواز در بعضی از ردیف ها موجود نمی باشد)

2- دستگاه سه گاه

3- دستگاه همایون که این دستگاه نیز یک مجموعه دارد: آواز بیات اصفهان

4- دستگاه ماهور

5- دستگاه راست چهارگاه

6- دستگاه راست پنجگاه

7- دستگاه نوا

هر کدام از این دستگاه ها و آوازه های موسیقی از قطعات کوچکتری به نام گوشه تشکیل شده اند، هر دستگاه از لحاظ فاصله بندی از فواصل خاص یا ترتیبی مشخص نشکیل شده است گوشه های هر دستگاه قطعات کوچکتری هستند که از لحاظ فواصل با فواصل دستگاه مورد نظر مطابقت دارند ولی از لحاظ گردش ملودی، ریتم و فرم متنوع و متفاوت از هم می باشند. در هر دستگاه موسیقی یک صدای مرکزی یا مرکز تنال وجود دارد که کل مجموعه گوشه ها و صداهای موجود در آن دستگاه حول محور این صدا به گردش در می آیند.

 در ردیف موسیقی ایران که رپرتوار و متن اصلی این موسیقی است گوشه های هر دستگاه و آواز طوری کنار هم ردیف شده و چیده شده اند که از صدای مرکزی شروع شده و تا فاصله اوج (چهارم تا هشتم) پیش رفته و دوباره به صدای مرکزی بر می گردد به زبانی ساده تر گوشه درآمد در هر دستگاه و آواز گوشه ایست که ملودیش حول محور صدای مرکزی یا مرکز تنال آن دستگاه یا آواز موسیقی به گردش در می آید، بعد از گوشه درآمد همینطور به ترتیب صدای مرکزی در گوشه های بعدی از صدای مرکزی اولیه فاصله می گیرد این تغییر در صدای مرکزی باقی گوشه ها بدین معنی نیست که مدالیته یا ترتیب فواصل کلی دستگاه موسیقی بهم می خورد بلکه بدین معنی است که اگر فرض کنیم صدای مرکزی در گوشه درآمد دستگاه شور نت سل باشد گوشه اوج در این دستگاه حول محور نت دو که در فاصله چهارم بالا رونده نت سل قرار گرفته به گردش در می آید.

البته باید در نظر داشت که فقط نت مرکزی گوشه های اصلی یا شاه گوشه ها در هر دستگاه و آواز موسیقی تغییر می کند تعدادی دیگر هستند که می توان آنها را از الحاقات شاه گوشه ها دانست که در میان فاصله هر دو شاه گوشه تعدادی از این گوشه های فرعی تر وجود دارد که از لحاظ صدای مرکزی مانند یکی از گوشه ها می باشند ولی روند گسترش ملودی و ریتم و فضای کلی آنها با گوشه ها متفاوت است. به طور خلاصه در ردیف آموزش موسقی دستگاهی ایران دستگاهها محموعه هایی هستند که از گوشه هایی در یک مد یا مدالیته خاص که از یکی صدای مرکزی یا  تن مرکزی شروع می شوند، بدین ترتیب هر دستگاه دارای یک مدالیته که همان ترتیب خاص فواصل و یک تنالیته که همان صدای مرکزی می باشد.

در نرم افزار آموزش سنتور همه دستگاه ها و آوازها را نمی توان با یک کوک نواخت و برای نواختن هر دستگاه یا آواز موسیقی باید نوازنده کوک بعضی صداها را تغییر دهد.

:ردیف های معتبر برای سنتور

 1- ردیف های استاد ابوالحسن برای سنتور 

2- ردیف میرزاعبدالله به روایت استاد مجید کیانی

3-ردیف میرزا عبدالله به روایت استاد پشنگ کامکار

4- ردیف آوازی استاد محمود کریمی تنظیم برای سنتور تدوین و تنظیم : ارفع اطرایی 

5- ردیف چپ کوک استاد فرامرز پایور

6- ردیف ابتدایی( دره ابتدایی سنتور) استاد فرامرز پایور   


دیدگاه خودتان را بنویسید



بلاگ آموزش موسیقی

ادامه مطلب